Energietransitie: discussie kolen of gas van ondergeschikt belang

Klimaatverandering is het dominante milieuvraagstuk in de energievoorziening en de hoofdreden om te kiezen voor een transitie naar een duurzame energievoorziening. Om de twee graden doelstelling te halen mogen we deze eeuw wereldwijd nog pakweg 25 keer de huidige jaarlijkse CO2-emissie uitstoten.

Een trein met steenkoolEen grotere inzet van gas, de schoonste fossiele brandstof kan daarbij een waardevolle rol spelen. Echter het is veel te simpel om te stellen dat de overschakeling van kolen naar gas een belangrijke sleutel is voor de aanpak van het klimaatprobleem.

Door Sible Schöne | Programma Directeur Klimaatbureau HIER| In samenwerking met EnergieExpert, de online community voor wie werkt in, met of voor de energiesector.

Zet in op wat we willen

Een zeer belangrijke reden daarvoor is een strategische. De twee landen met het beste duurzame energiebeleid zijn Duitsland en Denemarken. In beide landen staan veel kolencentrales. De milieuorganisaties hebben er in deze landen voor gekozen om zich niet te verzetten tegen kolen, maar maximaal in te zetten op wat ze wel willen: meer energiebesparing en duurzame energie. Het is mijns inziens evident dat deze op samenwerking gerichte strategie de afgelopen jaren veel succesvoller is geweest dan de aanpak in Nederland.

Maar er zijn ook een paar belangrijke inhoudelijke redenen.

Meer energiebesparing, meer duurzame energie en CO2-opslag

Als we kijken naar de mondiale duurzaamheidscenario’s van het IEA, IIASA (Global Energy Assessment), en het WNF speelt de overgang van kolen naar gas in al deze scenario’s nauwelijks een rol. Kern van alle duurzame scenario’s is een forse aanscherping van het tempo van energiebesparing, meer duurzame energie en CO2-opslag voor zowel kolen, olie als gas (IEA, IIASA), dan wel een zeer forse aanscherping van het tempo van energiebesparing en meer duurzame energie (WNF). Het aandeel duurzame energie groeit. De belangrijkste reden waarom we wereldwijd niet op weg zijn naar een duurzame energievoorziening is het veel te lage tempo van energiebesparing. Dat is op dit moment de kern van de problematiek. Het is daarnaast verontrustend dat de ontwikkeling van CO2-opslag stagneert.

Uitbreiding net, opslag en vraagsturing

Een belangrijk argument voor gas als transitiebrandstof is de opvatting dat gas nodig is als antwoord op de problemen die ontstaan bij grootschalige inpassing zon en wind in elektriciteitssector. Was het maar zo simpel. In werkelijkheid neemt de rentabiliteit van gascentrales in Duitsland juist af, mede vanwege zon en wind. Het aandeel gas loopt ook terug in Duitsland.

De ontwikkelingen in Duitsland rond met name zonne-energie laten zien dat de oplossing grotendeels in heel andere richtingen moet worden gezocht. Cruciaal zijn een sterke uitbreiding van het Europese hoogspanningsnet, grootschalige opslag van elektriciteit en een veel sterkere koppeling van vraag en aanbod (belastingsturing). Ook dienen oplossingen te worden gezocht voor de dalende rentabiliteit van conventioneel vermogen. 

CO2 versus methaan

Een laatste, voor velen mogelijk verrassend punt in de discussie over kolen versus gas is dat er serieuze discussie is over de klimaatwinst van gas. Het is evident dat kolencentrales ongeveer twee keer zoveel CO2 uitstoten als gascentrales. Een ander deel van het verhaal is echter dat aardgas (methaan) een zeer krachtig broeikasgas is en dat methaanverliezen de milieuwinst voor een deel te niet doen. Dit is weinig relevant bij het Nederlands aardgas uit Slochteren, maar wel bij de gaswinning in Rusland en mogelijk ook bij de sterke toename van de winning van schaliegas.

Een vanuit het oogpunt van klimaatverandering relevant punt is verder dat de luchtvervuiling die kolencentrales veroorzaken voor een zekere afkoeling zorgen. Dat is geen fraai argument, maar wel waar.

Kolen versus gas

Een van de leidende klimaatwetenschappers, Tom Wigley van het  National Center forAtmospheric Research in de V.S. concludeert op grond van bovenstaande punten dat een volledige verschuiving van kolen naar gas slechts een beperkte invloed zal hebben op de mondiale temperatuurstijging. Als de methaanlekkages beperkt kunnen worden gehouden, verwacht hij dat de mondiale temperatuurstijging in het jaar 2100 slechts ongeveer 0.1 °C lager wordt. Als de lekkage van methaan groter blijkt, verdwijnt dit effect zelfs grotendeels.

Naast de algemene discussie over kolen versus gas, is er tot slot nog de vraag welke kolencentrales het beste kunnen sluiten. Het is natuurlijk logisch om te kiezen voor oude centrales met een laag rendement en niet voor de centrale in de Eemshaven die naar verwachting van alle kolencentrales in de wereld de laagste CO2-uitstoot per kWh heeft.

Gas blijft uiteraard de meest aantrekkelijke fossiele brandstof. Het op papier beste instrument om de rol van gas in de Europese energievoorziening te bevorderen is een forse aanscherping van het Europese emissiehandelsysteem. Dat systeem moet ervoor zorgen dat oude kolencentrales sluiten en dat gas, duurzame energie en CO2-opslag economisch het meest aantrekkelijk worden.

Wilt uw reageren? Klik hier

4.425 gedachten over “Energietransitie: discussie kolen of gas van ondergeschikt belang