Exxon Energy Outlook voor 2040 – deel 1: China en kernenergie

In de Energy Outlook 2040 van ExxonMobilI vindt u alles wat er te weten valt over de energievoorziening van de wereld in de komende 30 jaar, gespecificeerd op brandstof en regio. De zeer informatieve KIVI lezing van donderdag 5 juli , gegeven door Harro van de Rhee, manager van de Exxon raffinaderij in Rotterdam, levert meteen drie spectaculaire nieuwtjes op. 

Door Theo Wolters | Directeur eigenaar Fabrique Invent bv | In samenwerking met EnergieExpert, de online community voor wie werkt in, met of voor de energiesector.

1. Het Chinese energiegebruik

De enorme Chinese energiehonger stagneert al in 2030, waarna de energievraag zelfs gaat dalen.

Dit leidt men af uit de demografie: de actieve bevolking (tussen 14 en 65) zal dan afnemen en dus het GDP en het energiegebruik.

Ik vind dit een overoptimistische aanname: het aantal welvarende mensen in China zal nog zeker 50 jaar blijven stijgen, tot zeker het viervoudige van nu. Daar hoort een bijna evenredige groei van het energiegebruik bij. Volgens Exxon blijft het bij 30 procent groei.

Ook overoptimistisch is mijns inziens de aanname dat het energiegebruik in de OECD landen zich netjes stabiliseert op het huidige niveau. Dat onze gestage groei (met 200 procent sinds 1970) tien jaar geleden stagneerde, is het gevolg van het feit dat de productie van goederen naar China is verplaatst. Daardoor is in China het energiegebruik in 10 jaar verdubbeld. We importeren inmiddels een substantieel deel van ons energiegebruik verstopt in producten. Dat gaat al richting de 25 procent. We zijn dus in 10 jaar eigenlijk gewoon 25 procent meer gaan verbruiken, maar dan in China.

Het duidelijkst blijkt deze misrekening naar mijn mening echter uit de grafiek over het energiegebruik van de huishoudens.

Dat men een 30 procent afname van energiegebruik per huishouden ten opzichte van 1990 verwacht in de welvarende landen is extreem optimistisch. De daling in de grafiek tot 2012 vind ik al dubieus, want is zoals gezegd zeker deels het gevolg van een verplaatsing naar China, en dus geen werkelijke afname.

Maar de daling van 30 procent per huishouden in de non-OECD landen is volstrekt onmogelijk. Het merendeel van deze gezinnen zat in 1990 nog in archaïsche omstandigheden: stoken op hout en vervoer per lastdier. Hun energievraag per gezin stijgt met 500 procent als ze naar minimale welvaart gaan (elektriciteit, gas en een autootje). Het is mij een raadsel hoe men op deze grafiek is gekomen.

Samenvattend: een stabiliserend energiegebruik in de OECD en een afname in China zijn niet te rijmen met een stijgende welvaart (en dus energiegebruik) in beide gebieden.

2. De Chinese CO2-regelgeving

Exxon verwacht in 2040 niet alleen in het Westen een boete op CO2-uitstoot van 80 dollar per ton, maar ook in China, zij het slechts 30 dollar per ton. Dit komt overeen met de verwachting van Shell dat China CO2-uitstoot gaat belasten. Dit beïnvloedt sterk de energiemix van de toekomst in de ‘outlook’.

Ik heb hier sterke twijfels over. In China is men in het geheel niet overtuigd van de invloed van CO2 op het klimaat. Er is tot nu toe dan ook nooit iets van enig CO2 remmend beleid gebleken. Dat is ook niet vreemd, want China beschikt alleen over aanzienlijke energievoorraden in de vorm van steenkool. Daarom bouwt men vele tientallen kolencentrales per jaar en zet men al op grote schaal steenkool om in olieproducten, onder andere met de Shell CTL technologie.

De uit kolenstook voortkomende enorme problemen met smog zijn wel een bron van zorg. Daar werk men dan ook beslist hard aan door middel van betere zuivering van de afgassen.

Men is in China zeer voortvarend bezig ‘knowhow’ op te bouwen over alle vormen van kernenergieopwekking en zal ook van elke optie enige centrales gaan bouwen. Daarna zal men ongetwijfeld de meest efficiënte en goedkoopste concepten in massa gaan bouwen. Een duizendtal Chinese kerncentrales tegen 2060 is dan ook een realistische aanname. Ook India zal grote aantallen neerzetten, waarvan al wel vast lijkt te staan dat daar veel Thorium in toegepast zal worden.

Maar waarom zou China CO2 gaan belasten? Het bespoedigt de ontwikkeling naar kernenergie niet – dat is overheidsbeleid. Daarbij remt het nodeloos de ontwikkeling van hun eigen reserves en hun economische groei.

Ik heb Van de Rhee gevraagd of deze 30 dollar per ton CO2 afkomstig was uit informatie van de Chinese overheid of een eigen inschatting van Exxon. Dat zou hij voor mij navragen. Ik ben heel benieuwd!

Overigens is wat de Chinezen zeggen vaak vooral wat de westerse landen willen horen. China vergadert enthousiast mee op de klimaattoppen en incasseert miljarden met, als CO2-besparing vermomde, anti-smog maatregelen. In wekelijkheid is er echter geen enkel CO2-beleid. Dat is onder diplomaten een amper verzwegen geheim.

3. Nucleair verdubbelt

Ondanks de verwachte groei van nucleair in China op termijn, is de aanname dat nucleair wereldwijd al binnen 30 jaar zal verdubbelen opmerkelijk.

Dat houdt in dat de bestaande 500 centrales bijna allemaal vervangen zullen zijn en een even grote capaciteit zal zijn bijgebouwd. Dat zijn 1000 nieuwe kleine centrales, of 500 hele grote, die binnen 20 jaar gefinancierd en vergund moeten zijn om in 2040 operationeel te zijn.

Ik ben een groot voorstander van kernenergie en verwacht dat de veilige, goedkope en betrouwbare bron die tegen 2100 fossiel van de eerste plaats zal gaan stoten, gebaseerd zal zijn op nucleaire technologie. Waarschijnlijk een geheel nieuwe nog te ontwikkelen technologie, of wellicht toch de veelbelovende Thorium molten salt reactoren. Maar 1000 nieuwe centrales in de komende 30 jaar acht ik onhaalbaar en zelfs ongewenst.

Er zijn door de anti-nucleaire decennia achter ons nog amper bedrijven die de capaciteit, ‘knowhow’ en HR hebben om centrales te bouwen. Daarbij betreft die kennis de derde generatie reactoren uit de 70-er jaren, met als brandstof uranium. We zijn de komende 30 jaar dan ook nog niet in staat om grote aantallen vierde generatie centrales te bouwen, die (nog) veiliger zouden zijn en elkaars afval kunnen verstoken, waardoor ook dat probleem is opgelost.

Er moeten nu mijns inziens zo mogelijk tientallen, eventueel honderden verbeterde generatie drie centrales worden gebouwd om een gezonde nucleaire industrie op te bouwen, waarmee we de grote stap naar de vierde generatie kunnen maken. Maar die overhaaste verdubbeling binnen 30 jaar acht ik een stap te ver.

Rentevoet doorslaggevend

Daar komt bij dat kerncentrales alleen te bouwen zijn door overheden. De kosten van kernstroom zijn bijna geheel afhankelijk van de rente op de investering. Een puur commercieel rentetarief met daarop een grotere risicotoeslag dan bij een gascentrale, is eigenlijk al te hoog om rendabel kernstroom te kunnen produceren. De discussie rond het Borssele 2 project heeft mij dan ook altijd verbaasd. Mijns inziens was het gewoon een kwestie van wachten tot het moment waarop er verregaande overheidsgaranties gevraagd zouden worden.

Overheden van stabiele landen lenen tegen minder dan een derde van die commerciële rente. Dan is kernstroom opeens de goedkoopste stroom voor de burgers. Na 30 jaar is de investering afgeschreven en volgen er nog een paar decennia met bijna gratis stroom. Tegen die tijd is andere stroom wellicht aanmerkelijk duurder dan nu. De landen met afgeschreven kerncentrales hebben dan een enorm economisch voordeel, zoals Frankrijk op dit moment ook binnenloopt op zijn kerncentrales uit de 80-er jaren.

Dit belang van de burgers maakt van kernenergie een belangrijke overheidstaak, die niet te rijmen is met de privatisering van de elektriciteitsmarkt in bijna de hele westerse wereld. Het zal echter, vrees ik, nog even duren eer dit tot onze gewaardeerde volksvertegenwoordigers doordringt. Dit maakt een verdubbeling van kernstroom in 2040 in elk geval nog onwaarschijnlijker.

Wilt u reageren? Dit kan op www.energieexpert.nl

Ontvang de nieuwsbrief van Groene Courant!