Nederlands energiesysteem niet voorbereid op energietransitie (Opinie)

Nederland heeft grote ambities op het gebied van zonne-energie. Er zijn plannen om te komen tot 4.000 MW zonne-energie in 2020, ongeveer 3 procent van het huidige stroomverbruik. In totaal gaat het dan om zo’n twintig miljoen panelen. Een fantastische ontwikkeling, die echter ook een aantal nieuwe vragen met zich meebrengt. Dat leren de ervaringen in Duitsland.

Door Sible Schöne | Programma Directeur Klimaatbureau HIER | In samenwerking met EnergieExpert, de online community voor wie werkt in, met of voor de energiesector.

Bijdrage van zonnepanelen in Duitsland

Vier van de tien zonnepanelen in de wereld staan in Duitsland. In 2012 stond in dit land 27.000 MW opgesteld. Dat is 17 procent van het totaal opgestelde vermogen in Duitsland. Het aandeel in de productie van elektriciteit is veel lager, ongeveer 5 procent. Dat komt omdat zonnepanelen lang niet altijd de maximale hoeveelheid energie leveren, die ze in de volle zon leveren.Een zonnepaneel met een vermogen van 250 Watt levert per jaar ruim 200 kWh. Als het paneel permanent zijn maximale vermogen zou leveren, zou dat het tienvoudige zijn.

Sluiting conventionele centrales

Dit betekent dat zonnepanelen ondanks de beperkte bijdrage aan de totale productie van elektriciteit, midden op een zomerse dag wel degelijk een grote rol spelen in de totale productie.In 2011 liep dit op een zomerse zaterdag op tot bijna 50 procent.Bij de huidige groei van het aandeel zonne-energie moeten over een paar jaarop een zomerse dag alle conventionele centrales in Duitsland sluiten. Dat zal velen als muziek in de oren klinken, maar dat is het niet.

Zonne-energie gebruiken, afvoeren of opslaan

Elektriciteit is een zeer aantrekkelijke energiedrager, maar het heeft een nadeel: op het moment dat je stroom produceert moet je er ook iets mee doen, anders is het weg. De verdere ontwikkeling van zonne-energie in Duitsland naar een aandeel van 10 procent of meer is met andere woorden alleen mogelijk als deze stroom kan worden gebruikt. Een deel van de oplossing is de versterking van het hoogspanningsnet, waardoor de stroom tijdens de piek kan worden afgevoerd naar het buitenland. Een verdere groei van zonne-energie is alleen mogelijk in combinatie met de grootschalige opslag van elektriciteit en sturing van de vraag.

Duurzame energie verhoogt energieprijs

Bovendien dient de groeiende onvrede bij de klassieke energiebedrijven serieus te worden genomen. De meerkosten van duurzame energie worden betaald uit een opslag op grijze stroom. Bovendien – dat is belangrijker – moeten ze de wisselingen in het aanbod opvangen. Als gevolg hiervan loopt de rentabiliteit van conventionele centrales terug, waardoor het hele systeem nog duurder wordt.

Wie is verantwoordelijk?

De ervaringen in Duitsland laten zien dat het huidige systeem niet is voorbereid op deze transitie. De netwerkbedrijven zijn op dit moment niet in staat om voldoende snel de investeringen in het hoogspanningsnet te doen. Voor de grootschalige opslag van elektriciteit is op dit moment geen enkele partij echt verantwoordelijk. De klassieke energiebedrijven hebben de taak de eigen vraag en aanbod te koppelen, maar zijn niet verantwoordelijk voor de toekomstige overproductie van groene stroom. En voor de mogelijkheden tot vraagsturing is niemand verantwoordelijk en zelfs nog nauwelijks aandacht.

Mogelijkheden

De eigenaar van zonnepanelen zou hier in beperkte mate iets aan kunnen doen door bijvoorbeeld de was te doen als de zon schijnt. Onderzoek suggereert dat er verder kansen liggen bij bijvoorbeeld datacentra en de glastuinbouw. Ook ontstaan meer mogelijkheden als we kiezen voor elektrisch vervoer en de vervanging van gas door warmtepompen voor de verwarming van woningen. Al deze zaken vragen nieuwe afspraken en nieuwe financiële arrangementen.

Maak opslag en vraagsturing interessant voor consument

In Nederland staat zonne-energie pas aan het begin van zijn opmars en spelen bovengenoemde problemen nog nauwelijks. In deze omstandigheden past een ruime salderingsregeling die de ontwikkeling van deze duurzame energiebron een krachtige impuls geeft. Maar het is tegelijkertijd belangrijk om nu al de discussie te starten over het nieuwe beleid dat nodig is om de grootschalige inpassing van zon en wind – waar vergelijkbare problemen spelen – mogelijk te maken.

De huidige salderingsregeling zal daarbij bijvoorbeeld moeten worden vervangen door een regeling, waarbij ook de consument verantwoordelijk wordt voor de koppeling van vraag en aanbod. De kern daarvan zou moeten zijn dat de consument voor de stroom die hij daadwerkelijk verbruikt de eindverbruikersprijs mag rekenen, maar dat hij voor de stroom die hij levert aan het net een marktconforme vergoeding krijgt. Naar verwachting blijft zonne-energie hiermee bij de snel dalende prijzen ook rond 2020 rendabel. Daarmee wordt gekozen voor een marktconforme aanpak die het ook voor de consument interessant maakt om te kiezen voor sturing van de vraag en de opslag van stroom. Zo werkt iedereen mee aan een duurzame toekomst van zonne-energie.

Wilt u reageren? Klik hier

Ontvang de nieuwsbrief van Groene Courant!